Stara džamija u Podgori — pregled i historija
Historija i status spomenika
-
Stara džamija u Podgori, selu u općini Breza, smatra se najstarijom i najmanjom potkupolnom džamijom u BiH.
-
Tačna godina izgradnje i ime graditelja nisu poznati — dokumenti ne posjeduju takav zapis.
-
Prema procjenama stručnjaka i historijskih izvora, džamija je izgrađena “prije otprilike 500 godina”, što datira njen nastanak negdje u 16. vijeku.
-
Na web‑katalogu džamija (dzamije.ba) navodi se i godina 1530. kao približna godina izgradnje.
-
Zbog svoje starosti, arhitekture i kulturnog značaja, 2018. godine je formalno proglašena nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
Položaj i historijsko značenje
-
Džamija se nalazi na uzvišenju izvan samog naselja — udaljena je oko kilometar od mjesta Podgora.
-
S tog uzvišenja pruža se pogled na okolna područja — prema Brezi, Ilijašu, a navodno je vidljiva i iz Visokog.
-
Prema historijskim predanjima, smatra se da su je gradili neimari‑askeri (vojnikograditelji) osmanske vojske.
-
U tom kontekstu, mogla je imati i ulogu vojne/putne džamije, pogotovo s obzirom da je locirana pored tadašnjih putnih komunikacija kojima se dopremao rudarski materijal iz Vareša prema Sarajevu.
Arhitektura i tehnički detalji
-
Džamija je potkupolna (tj. ima kupolu), što je rijetkost s obzirom da je mala — upravo ovo je čini najmalijom potkupolnom džamijom u BiH.
-
Zidovi su debeli — oko metar — što je karakteristika ranih konstrukcija i doprinosi stabilnosti kroz vijekove.
-
Prije Prvog svjetskog rata, kupola je bila pokrivena olovom.
-
Unutrašnjost je skromna: džamija može primiti oko 40 vjernika.
-
U njoj se nalaze i tradicionalni elementi — između ostalog, ukrasne levhe sa natpisom hidžretske 1284. godine, te stari bosanski ćilimi.
-
Čuva se i stari primjerak Kur’ana star više od 100 godina.
Projekti, restauracije i zaštita
-
Između 2005. i 2006. godine prikupljena je dokumentacija i započeta rekonstrukcija džamije, s ciljem vraćanja njenog autentičnog izgleda.
-
Radovi su često organizovani uz angažman mještana — sa mašinama i radnom snagom ljudi iz sela i dijaspore.
-
Odlukom nadležne institucije — Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine — objekat je označen kao “nacionalni spomenik nulte kategorije”.
-
Zaštićeni su izvorni dijelovi: zidovi, kupola i kamena munara. Naknadno dodati elementi (poput trijema) nisu obuhvaćeni zaštitom.
Imami, manifestacije i vjerski život
-
Jedan od poznatih imama u nedavnoj historiji bio je Muris ef. Šehić, koji je predugo odslužio kao imam džamije.
-
Danas se u Staroj džamiji obavljaju tradicionalni džuma‑namaz, bajram‑namazi i — povremeno — džematlije izlaze i van harema zbog ograničenog prostora.
-
Posebno vrijedan događaj je svake godine tradicionalni vjerski skup — Mevlud u džematu Podgora — koji okuplja vjernike iz cijele Bosne i Hercegovine. Posljednji poznati je održan 7. septembra 2025. nakon ikindije‑namaza.
-
Mevludi, zikrovi i zajedničke akcije uređenja džamije doprinose očuvanju duhovne i kulturne tradicije mjesta, te jačanju veze zajednice sa naslijeđem.
Značaj i perspektiva
-
Stara džamija u Podgori nije samo vjerski objekt — ona je živi svjedok bogate historije Bosne i Hercegovine, njenog osmanskog naslijeđa, te preživljavanja kroz stoljeća i turbulentne događaje.
-
Njena arhitektura — skromna, a izdržljiva — pokazuje umijeće i način gradnje prije nekoliko stotina godina.
-
Odluka o zaštiti i status nacionalnog spomenika otvara mogućnost da se uz adekvatnu zaštitu i restauraciju sačuva ovaj dragocjeni objekat za buduće generacije.
-
Manifestacije kao što je Mevlud, uz podršku zajednice, pokazuju da džamija i danas ima vitalnu ulogu u duhovnom i kulturnom životu sela Podgora i općine Breza.
Ako ste svjedočili nekom događaju i želite podijeliti informacije javite se na mail brezax221@gmail.com
